نوروپاتی محیطی چیست؟ علائم و را‌ه‌های درمان

نوروپاتی محیطی چیست؟ علائم و را‌ه‌های درمان

نوروپاتی محیطی یا پریفرال نوروپاتی، در نتیجه‌ی آسیب به اعصاب خارج از مغز و نخاع (اعصاب محیطی) رخ می‌دهد که غالبا باعث ایجاد ضعف و ناتوانی، بی‌حسی و درد در دست‌ها و پاها می‌شود. نوروپاتی محیطی می‌تواند بر سایر نواحی بدن نیز تاثیر گذاشته و حتی کنترل عملکرد‌هایی مانند هضم غذا، دفع ادرار و فشار خون را نیز تحت تاثیر قرار داده و مختل کند. خوشبختانه امروزه روش‌های درمان موثری برای درمان و کنترل این بیماری در دسترس هستند که در ادامه مقاله هریک از آن‌ها را با جزئیات بررسی خواهیم کرد.

نوروپاتی محیطی چیست؟

نوروپاتی محیطی چیست؟

نوروپاتی محیطی به معنای آسیب رسیدن به سیستم عصب محیطی است. سیستم عصب محیطی، شبکه ارتباطی گسترده و وسیعی بوده که سیگنال‌هایی (اطلاعات و داده‌ها) را به سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) و سایر نواحی بدن منتقل می‌کند.

اعصاب محیطی اطلاعات حسی متعددی، اعم از سرد بودن پاها را بصورت پیام یا سیگنالی به سیستم اعصاب مرکزی (CNS) منتقل می‌کند. همچنین، اعصاب محیطی سیگنال‌هایی را از سیستم اعصاب مرکزی به سایر نواحی بدن منتقل می‌کنند که از جمله اساسی‌ترین آن‌ها، سیگنال‌هایی هستند که موجب منقبض شدن عضلات نواحی مختلف بدن شده و نحوه حرکت اندام را کنترل می‌کنند. از طرفی، سیگنال‌هایی نیز وجود دارند که موارد متعددی اعم از عملکرد قلب و عروق خونی، هضم غذا، دفع ادرار و عملکرد جنسی تا استخوان‌ها و سیستم ایمنی بدن را کنترل می‌کنند.

علائم نوروپاتی محیطی

علائم نوروپاتی محیطی

نشانه‌‍‌ها و علائم نوروپاتی محیطی می‌توانند بسته به نوع این بیماری عصبی، متغیر و متفاوت باشند. تا به امروز، محققان و پژوهشگران ۱۰۰ نوع مختلف از بیماری نوروپاتی محیطی را شناسایی کرده‌اند.

به طور کلی، انواع مختلف نوروپاتی محیطی در ۳ دسته کلی طبقه بندی می‌شوند که هرکدام از آن‌ها مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌های خاص خود را دارند. این ۳ دسته شامل موارد زیر می‌شوند:

نوروپاتی حسی

این دسته از نوروپاتی محیطی، اعصاب حسی را درگیر کرده و بر احساس درد، حس لامسه و سیگنال‌های حس دما تأثیر می‌گذارد. افرادی که به این نوع نوروپاتی محیطی مبتلا می‌شوند ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:

  • کاهش حس لامسه (کم حسی)
  • گزگز و سوزن سوزن شدن و حساسیت حسی شدید
  • درد شدید یا عدم احساس درد
  • عدم احساس تغییرات دما (ناتوانی در احساس یا تشخیص گرما و سرما)
  • اختلال در سیستم تعادل بدن و هماهنگی حرکتی
  • درد سوزشی، تیر کشنده، تپش‌دار یا تند و تیزی که ممکن است شب هنگام تشدید شود.

به ویژه در مواردی که نوروپاتی محیطی ناشی از شرایطی مانند دیابت باشد، در این حالت نوروپاتی حسی می‌تواند منجر به ایجاد زخم پا، عفونت یا قانقاریا شود.

نوروپاتی حرکتی

نوروپاتی حرکتی، اعصاب حرکتی را که وظیفه کنترل عضلات بدن را دارند، تحت تاثیر قرار می‌دهد. علائم نوروپاتی حرکتی شامل موارد زیر می‌شوند:

  • ضعف عضلانی که موجب اختلال در سیستم تعادل بدن و هماهنگی حرکتی شده به حدی که حتی فرد در انجام موارد ساده‌ای مانند بستن دکمه پیراهن نیز دچار مشکل می‌شود.
  • تحلیل روی عضلات
  • انقباض و گرفتگی عضلات
  • آب شدن یا کوچک شدن عضلات

نوروپاتی اتونومیک

نوروپاتی اتونومیک اعصابی را تحت تأثیر قرار می‌دهد که عملکردهای غیر ارادی بدن را کنترل می‌کنند. علائم نوروپاتی اتونومیک می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • عدم توانایی یا اختلالات مربوط به تعریق
  • عدم تحمل گرما
  • اختلالات مرتبط با کنترل روده یا مثانه
  • مشکلات فشار خون
  • مشکل در بلع

علت ابتلا به نوروپاتی محیطی چیست؟

نوروپاتی محیطی، به معنای آسیب دیدگی عصب محیطی بوده و می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد. انواع عارضه‌ها و بیماری‌هایی که می‌توانند منجر ابتلا به نوروپاتی محیطی شوند عبارت‌اند از:علت ابتلا به نوروپاتی محیطی چیست؟

  • اختلالات و بیماری‌های خود ایمنی: از جمله اختلالات و بیماری‌های خود ایمنی می‌توان به سندرم شوگرن (Sjogren’s syndrome)، لوپوس (Lupus)، آرتریت روماتوئید، سندرم گیلن باره، پلی نوروپاتی دمیلینه کننده التهابی مزمن (CIDP) و واسکولیت یا التهاب رگ اشاره کرد.
  • دیابت: دیابت جزو شایع‌ترین علل ابتلا به نوروپاتی محیطی بوده و بیش از نصف افراد مبتلا به دیابت، دچار نوعی از نوروپاتی می‌شوند.
  • انواع عفونت‌ها: این دسته شامل برخی از عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی اعم از بیماری لایم، زونا، ویروس اپشتین بار (EBV)، هپاتیت نوع C و B، بیماری جذام، دیفتری و اچ‌آی‌وی (ایدز) می‌شود.
  • اختلالات ارثی(عارضه‌های ژنتیکی): اختلالات ارثی مانند بیماری شارکو ماری توث، نوعی بیماری مادرزادی‌_‌ژنتیکی عصبی که جزو انواع نوروپاتی ارثی محسوب می‌شود.
  • انواع تومورها: گاها تومورهای سرطانی (بدخیم) و تومورهای غیر سرطانی (خوش خیم) ممکن است به روی اعصاب ایجاد شوند که به روی عصب فشار وارد می‌کنند. همچنین، پلی نوروپاتی (polyneuropathy) می‌تواند در نتیجه برخی سرطان‌های مرتبط با پاسخ ایمنی بدن ایجاد شود. این دسته از نوروپاتی نوعی اختلال دژنراتیو بوده که به آن سندروم پارانئوپلاستیک یا نشانگان منتج از سرطان گفته می‌شود.
  • اختلالات مغز استخوان: این دسته شامل وجود پروتئین غیر طبیعی معروف به پروتئین مونوکلونال (گاموپاتی های مونوکلونال) در خون، سرطان مغز استخوان از نوع مولتیپل میلوما، لنفوم و بیماری نادر آمیلوئیدوز می‌شود.

سایر علل ایجاد کننده نوروپاتی عبارت‌اند از:

  • اعتیاد به الکل: تغذیه ضعیف در افرادی که اعتیاد به الکل دارند می‌تواند منجر به کمبود ویتامین در بدن شود.
  • قرارگیری در معرض سموم: قرارگیری در معرض مواد سمی شیمیایی صنعتی و فلزات سنگین مانند سرب و جیوه می‌تواند از دلایل ایجاد کننده نوروپاتی باشد.
  • مصرف برخی از داروها: مصرف برخی از انواع داروها به ویژه داروهایی که برای درمان سرطان (شیمی درمانی) استفاده می‌شوند، می‌‎تواند باعث ایجاد نوروپاتی محیطی شود.
  • فشار یا آسیب عصبی: برخی از صدماتی که حین تصادفات وسایل نقلیه، سقوط از ارتفاع یا آسیب‌های ورزشی به بدن وارد می‌شوند، می‌توانند منجر به مرگ اعصاب محیطی یا آسیب رسیدن به آن‌ها شوند. حتی فشار عصبی ناشی از گچ گرفتگی اندام یا استفاده از عصا و تکرار مداوم برخی حرکات می‌تواند به اعصاب محیطی آسیب بزند.
  • کمبود ویتامین: وجود انواع ویتامین‌های گروه B در بدن اعم از ویتامین B-1 ،B-6 ،B-12، ویتامین-E و نیاسین برای سلامتی عصب محیطی حیاتی بوده و کمبود آن‌ها می‌تواند منجر ابتلا به نوروپاتی محیطی شود.

در برخی از موارد نیز، هیچگونه علتی را نمی‌توان مبنی بر دلیل ابتلا به نوروپاتی محیطی شناسایی کرد که به آن‌ها بیماری با علت نامشخص یا بیماری ایدیوپاتیک گفته می‌شود.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر چنانچه دچار گزگز و سوزن سوزن شدن، ضعف یا درد غیر طبیعی در دست یا پاهای خود شوید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. در موارد نوروپاتی محیطی، تشخیص و درمان زودهنگام نقشی اساسی در کنترل علائم و جلوگیری از آسیب بیشتر خواهد داشت.

تشخیص نوروپاتی محیطی

تشخیص نوروپاتی محیطی

تشخیص نوروپاتی محیطی از طریق ارزیابی جامعی که شامل بررسی سابقه پزشکی بیمار، معاینه بالینی و تست‌های تشخیصی متعدد بوده، صورت می‌گیرد. اقدامات تشخیصی در چنین مواردی شامل نکات زیر می‌شوند:

پزشک معالج از شما در رابطه با علائم بیماری از جمله ماهیت مشکل، محل، مدت و میزان پیشرفت علائم حسی، حرکتی یا عصبی سوال خواهد کرد. همچنین، سابقه پزشکی شما و هرگونه بیماری زمینه‌ای، بیماری ارثی یا سابقه ابتلای اعضای خانواده شما به نوروپاتی را بررسی کرده و سوالاتی در رابطه با احتمال قرار گیری شما در معرض سموم شیمیایی، مصرف الکل و داروهای مصرفی، خواهد پرسید.

معاینه بالینی جامعی که با تمرکز بر معاینه عصبی برای ارزیابی رفلکس‌های عصبی، قدرت عضلات، رفلکس‌های حسی و علائم ناشی از آسیب عصبی انجام می‌شود. همچنین، ممکن است پزشک برای رد علل دیگر، سایر سیستم‌های بدن را نیز معاینه کند.

در تست هدایت عصبی (NCS)، سرعت و قدرت پالس الکتریکی حین حرکت در امتداد اعصاب اندازه گیری می‌شود. در این تست، الکترودهایی به روی پوست قرار گرفته و پالس الکتریکی جزئی برای تحریک اعصاب ارسال می‌کنند. پاسخ عصب به این پالس الکتریکی ثبت شده و نتایج تست به ارزیابی عملکرد سیستم عصبی و تشخیص هرگونه ناهنجاری کمک می‌کند.

الکترومیوگرافی (EMG) تستی است که فعالیت الکتریکی عضلات در اثر تحریک عصب را بررسی می‌کند. طی این تست، یک الکترود سوزنی کوچک و نازک وارد عضله خاصی شده و فعالیت الکتریکی آنرا ثبت می‌کند. این تست موجب تشخیص ضعف یا آتروفی عضلانی ناشی از آسیب عصبی می‌شود.

برای ارزیابی احتمال ایجاد نوروپاتی محیطی ناشی از علل خاص اعم از دیابت، کمبود ویتامین، اختلالات خود ایمنی، اختلال در عملکرد کلیه یا کبد، ناهنجاری‌های تیروئیدی و سایر اختلالات متابولیکی یا عفونی، آزمایش خون تجویز می‌شود.

انواع تست‌های تصویربرداری اعم از ام آر آی یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا اسکن توموگرافی کامپیوتری (سی تی اسکن) ممکن است به منظور تشخیص هرگونه ناهنجاری ساختاری یا رد احتمال فشردگی عصب ناشی از فتق دیسک یا سایر عارضه‌های ستون فقرات تجویز شوند.

گاها در برخی موارد ممکن است به منظور بررسی نمونه کوچکی از بافت عصبی در زیر میکروسکوپ، نمونه‌برداری یا بیوپسی عصبی انجام شود. این روش معمولا در مواردی انجام می‌شود که تشخیص علت ایجاد کننده بیماری با وجود انجام سایر تست‌های تشخیصی، هنوز نامشخص باشد.

چند عارضه یا بیماری دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند به دلیل ایجاد علائم همسان یا مشابه، نشانه‌های بیماری نوروپاتی محیطی را ایجاد کرده و گاها با این بیماری اشتباه گرفته شوند که چندین نمونه از این موارد عبارت‌اند از:

  • رادیکولوپاتی: رادیکولوپاتی عارضه‌ای است که در اثر کشیدگی، تحت فشار بودن یا تحریک شدگی عصب ستون فقرات ایجاد می‌شود. این عارضه می‌تواند علائم مشابهی با نوروپاتی محیطی اعم از درد، بی حسی و ضعف در دست یا پاها ایجاد کند. با وجود این، علل زمینه‌ای ایجاد کننده این عارضه می‌توانند متغیر باشند.
  • تنگی کانال نخاعی: تنگی کانال نخاعی اختلالی است که در اثر تنگ شدن کانال یا مجرای نخاعی ایجاد شده و می‌تواند عصب نخاعی را تحت فشار قرار دهد و مشابه با نوروپاتی، منجر به بروز علائمی نظیر درد، بی‌حسی و ضعف در اندام‌ها شود. تنها با این تفاوت که این علائم در تنگی کانال نخاعی، با حرکات خاص یا قرارگیری ستون فقرات در برخی شرایط خاص ایجاد می‌شوند.
  • سندرم تونل کارپال: سندرم تونل کارپال عارضه‌ای است که دست و مچ دست را درگیر کرده و باعث بی حسی، احساس ضعف و گزگز در مچ دست می‌شود. این علائم شبیه به علائمی هستند که ممکن است بیمار در نوروپاتی محیطی تجربه کند با این تفاوت که در سندرم تونل کارپال، علائم مختص عصب میانی مچ دست است.
  • مولتیپل اسکلروزیس (ام اس): مولتیپل اسکلروزیس (ام اس یا MS)، بیماری مزمنی است که سیستم عصبی مرکزی (مغز، نخاع و اعصاب بینایی) را درگیر می‌کند. این بیماری می‌تواند علائم عصبی مختلفی از جمله بی حسی، سوزن سوزن شدن و ضعف عضلانی ایجاد کند. با اینکه چنین علائمی شبیه به علائم نوروپاتی محیطی هستند اما در بیماری ام اس، در وهله اول مغز و نخاع درگیر می‌شوند.
  • کمبود ویتامین: کمبود برخی از ویتامین‌ها در بدن از جمله ویتامینB12 یا ویتامین E می‌تواند منجر به ایجاد آسیب عصبی شده و در نتیجه علائمی مشابه نوروپاتی محیطی ایجاد کند. با وجود این، غالبا بهبود تغذیه و جبران کمبود ویتامین بدن می‌تواند در اکثریت موارد این علائم را رفع کند.
  • بیماری‌های سیستمیک: چندین نوع بیماری سیستمیک اعم از دیابت، بیماری کلیوی و اختلالات خود‌ایمنی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید می‌توانند باعث آسیب دیدگی اعصاب محیطی شده و علائمی مشابه با نوروپاتی محیطی ایجاد کنند. در چنین مواردی، درمان این بیماری زمینه‌ای ممکن است برای کاهش علائم بیمار موثر واقع شود.

روش‌های درمان نوروپاتی محیطی

روش درمان نوروپاتی محیطی ممکن است بسته به علت ایجاد کننده این بیماری بسیار متفاوت باشد. عوامل دیگری از جمله سابقه پزشکی بیمار، ترجیحات شخصی و برخی از موارد دیگر نیز می‌توانند در انتخاب روش درمان تاثیرگذار باشند. پزشک معالج می‌تواند با ارزیابی دقیق وضعیت، بهترین روش درمان و مدت زمان مورد نیاز برای بهبودی را به شما اطلاع دهد. به طور کلی، روش‌های زیر جزو رایج‌ترین روش‌های درمانی برای نوروپاتی محیطی هستند:

درمان دارویی

درمان دارویی

برای درمان نوروپاتی محیطی، از داروهای مختلفی استفاده می‌شود. علل زمینه‌‌ای ایجاد کننده بیماری، نوع نوروپاتی، شدت علائم و فاکتورهای منحصر بفرد هر بیمار، از جمله عواملی هستند که در انتخاب نوع داروی مورد نیاز برای درمان این عارضه، تعیین کننده خواهند بود. برخی از رایج‌ترین داروهایی که برای درمان نوروپاتی محیطی تجویز می‌شوند عبارتند از:

  • مسکن‌های بدون نسخه: داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) اعم از ایبوپروفن یا ناپروکسن سدیم، می‌توانند برای کنترل درد خفیف تا متوسط موثر باشند.
  • مسکن‌های تجویزی: اغلب برای تسکین درد نوروپاتیک (درد عصبی) از داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای (TCAs) اعم از آمی تریپتیلین یا نورتریپتیلین و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین–نوراپی‌نفرین (SNRIها) اعم از دولوکستین یا ونلافاکسین استفاده می‌شود.
  • پرگابالین و گاباپنتین: از این داروها معمولا برای تثبیت و پایدارسازی اعصاب بیش فعال به منظور کنترل درد نوروپاتیک (درد عصبی) استفاده می‌شوند.
  • کاربامازپین: این دارو می‌تواند در درمان انواع خاصی از دردهای عصبی اعم از درد یا نورالژی عصب سه قلو (تری ژمینال) موثر واقع شود.
  • داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای (TCAs) و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین–نوراپی‌نفرین (SNRIها): علاوه بر خاصیت مسکن بودن، با تاثیرگذاری بر عصب منتقل کننده پیام درد، به کنترل درد نوروپاتیک کمک می‌کنند.
  • در موارد شدید درد نوروپاتیک (درد عصبی) که سایر درمان‌ها موثر واقع نشوند، ممکن است داروهای ضد درد اوپیوئیدی (مواد افیونی- داروهای مخدره) تجویز شوند. با وجود این، از این قبیل داروها به دلیل اعتیاد آور بودن و عوارض جانبی، کاملا با احتیاط استفاده می‌شود.
  • کرم‌های موضعی حاوی کپسایسین: کرم کپسایسین که از عصاره فلفل قرمز بدست می‌آید، می‌تواند با بی حس کردن عصب ناحیه آسیب دیده، موجب تسکین درد شود.
  • چسب یا پچ پوستی لیدوکائین: این چسب پوستی ناحیه را بی حس کرده و موجب تسکین موقت درد می‌شود.
  • چنانچه نوروپاتی محیطی ناشی از ابتلا به دیابت باشد، کنترل قند خون با استفاده از داروهای ضد دیابت یا انسولین بسیار حائز اهمیت خواهد بود.
  • داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی اعم از کورتیکواستروئیدها یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی نیز ممکن است برای موارد نوروپاتی ناشی از بیماری‌های خود ایمنی تجویز شوند.

انواع مختلفی از داروهای تزریقی در دسترس هستند که بسته به علت ایجاد کننده بیماری و علائم بیمار برای درمان نوروپاتی محیطی استفاده می‌شوند. چند نمونه از داروهای تزریقی عبارت‌اند از:

  • بلاک یا مسدود کننده عصب: در بلاک عصب، به منظور تسکین موقت درد، بی حس کننده‌های موضعی یا دارو به طور مستقیم به داخل عصب آسیب دیده یا اطراف آن تزریق می‌شوند. این تزریق می‌تواند برای مسدودسازی سیگنال درد و کاهش التهاب موثر باشد.
  • تزریق کورتیکواستروئیدها: کورتیکواستروئیدها نوعی از داروهای ضد-التهابی قوی هستند که می‌توان آن‌ها را برای کاهش التهاب و تسکین درد ناشی از نوروپاتی محیطی، در ناحیه آسیب دیده تزریق کرد.
  • تزریق لیدوکائین: لیدوکائین نیز جزو دسته داروهای بی حس‌کننده موضعی بوده و تزریق آن به ناحیه آسیب دیده،‌ موجب بی حس شدن عصب شده و به طور موقت درد را تسکین می‌دهد.
  • تزریق بوتاکس: سم بوتولینوم که عمدتا با نام تجاری بوتاکس شناخته می‌شود، می‌تواند در برخی از موارد برای کاهش درد و اسپاسم عضلانی ناشی از نوروپاتی محیطی موثر واقع شود.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی می‌تواند نقش بسزایی در کنترل علائم بیماری، بهبود عملکرد و بهبود کیفیت زندگی فرد داشته باشد. چندین رویکرد فیزیوتراپی که می‌توانند در موارد نوروپاتی محیطی موثر واقع شوند عبارتند از:

تمرینات افزایش تعادل و هماهنگی

نوروپاتی محیطی می‌تواند با تاثیر بر اعصاب محیطی، تعادل و هماهنگی اندام را مختل کند که این امر احتمال زمین خوردن بیمار و صدمات و آسیب ناشی از آنرا افزایش می‌دهد. متخصص فیزیوتراپی می‌تواند با آموزش تمرینات خاص، موجب بهبود تعادل و هماهنگی اندام بیمار شده و خطر زمین خوردن را کاهش دهد. این دسته از تمرینات شامل تمرینات خاص حفظ تعادل، گیت ترینر (تمرین راه رفتن با استفاده از ابزار مخصوص) و تمرینات تقویت کننده حس عمقی می‌باشد.

تمرینات قدرتی و استقامتی

نوروپاتی محیطی با تحلیل و ضعف عضلانی می‌تواند موجب کاهش قدرت و استقامت عضلات فرد بیمار شود. فیزیوتراپیست در چنین مواردی، برنامه تمرینی شخصی سازی شده‌ای را به منظور تقویت عضلات نواحی خاص، افزایش حجم عضلانی و افزایش استقامت عضلات ارائه می‌دهد که ممکن است این برنامه تمرینی شامل تمرینات مقاومتی، تمرینات هوازی و تمرینات فانکشنال متناسب با قابلیت جسمانی و اهداف فردی بیمار باشد.

تمرینات افزایش دهنده دامنه حرکتی

نوروپاتی محیطی باعث خشکی و گرفتگی عضلات شده و این امر موجب کاهش انعطاف پذیری بدن می‌شود. متخصص فیزیوتراپی با ارائه تمرینات خاص افزایش دامنه حرکتی، موجب بهبود دامنه حرکتی مفاصل، کاهش گرفتگی عضلات و افزایش انعطاف پذیری بدنی می‌شود. این دسته از تمرینات شامل حرکات کششی، حرکات افزایش دهنده دامنه حرکتی مفاصل و تمرینات ورزشی ملایم برای بهبود عملکرد مفاصل می‌شود.

کاردرمانی حسی

نوروپاتی محیطی می‌تواند اعصاب حسی را مختل کرده و این امر بیمار را در انجام فعالیت‌هایی که نیاز به ادراک لمسی دارند دچار مشکل می‌سازد. متخصص فیزیوتراپی با ارائه تکنیک‌های مخصوص بازآموزی حسی، به فرد بیمار در بازیابی ادراک لمسی و تقویت حس کمک می‌کند که ممکن است شامل فعالیت‌هایی برای تحریک گیرنده‌های حسی و تقویت یکپارچگی حسی باشند.

تکنیک‌های منوال تراپی یا درمان‌های دستی

فیزیوتراپیست با ارائه تکنیک‌های متعدد در منوال تراپی یا درمان‌های دستی نظیر تحرک بافت نرم، تحرک مفاصل و رهاسازی میوفاسیال (آزادسازی بافت همبندی عضلانی)، می‌تواند به رفع گرفتگی عضلات، بهبود دامنه حرکتی مفاصل و کاهش درد کمک کند.

تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS)

تحریک الکتریکی عصب از راه پوست

تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS)، نوعی درمان کمکی غیر دارویی بوده که طی آن جریان الکتریکی ولتاژ پایین از طریق الکترودهای متصل، به پوست اعمال می‌شوند. این روش می‌تواند با تحریک عصب و مختل‌سازی سیگنال‌های درد، به کاهش درد نوروپاتیک (درد عصبی) کمک کند.

اولتراسوند تراپی

اولتراسوند تراپی

در اولتراسوند تراپی از امواج صوتی با فرکانس بالا برای فراهم کردن گرمایش عمیق به بافت‌های نرم در بدن استفاده می‌شود. اعمال اولتراسوند تراپی به ناحیه آسیب دیده، با افزایش جریان خون ناحیه و کاهش درد و التهاب ناشی از نوروپاتی محیطی، روند بهبودی را تحریک می‌کند.

طب سوزنی

طب سوزنی

طب سوزنی یا سوزن درمانی نوعی درمان مکمل بوده که طی آن سوزن‌های نازکی در نقاط خاصی از بدن قرار داده می‌شوند. اعتقاد بر این است که این تکنیک با تعدیل مسیر سیگنال‌های درد، بهبود گردش خون به عصب، تعدیل انتقال دهنده‌های عصبی (نوروترانسمیترها)، افزایش آرامش و کاهش استرس به طور موثری به درمان نوروپاتی محیطی کمک می‌کند.

بیوفیدبک

بیوفیدبک

بیوفیدبک شامل استفاده از تجهیزات تخصصی بوده که کمک می‌کند تا افراد با آگاهی از سیستم عملکردهای فیزیولوژیکی خاص بدن خود بتوانند با ایجاد نوعی خودتنظیمی، به بهبود اختلالات عملکردی در بدن خود کمک کنند. این تکنیک موجب می‌شود تا فرد نحوه کنترل پاسخ‌های فیزیولوژیکی بدن خود اعم از تنش عضلانی یا جریان خون را برای مدیریت علائم و بهبود عملکردهای فیزیولوژیکی بیاموزد.

ابزار و تجهیزات قابل پوشیدن

ابزار و تجهیزات قابل پوشیدن

این دسته شامل استفاده از تجهیزات پزشکی کمکی مانند بریس، عصا، واکر، کفش طبی و سایر تجهیزات می‌شود. استفاده از این ابزار به طور مستقیم باعث درمان نوروپاتی محیطی نمی‌شود اما می‌تواند به پیشگیری از عود عوارض ناشی از این بیماری کمک کند. برای مثال، استفاده از کفش طبی سفارشی برای افرادی که به دلیل داشتن دیابت نوع ۲ به نوروپاتی محیطی مبتلا هستند، می‌تواند در پیشگیری از بروز عوارض موثر باشد.

جراحی

جراحی

عمدتا در موارد نوروپاتی محیطی، جراحی اولین گزینه درمانی نیست. از طرفی، ممکن است جراحی به درمان مستقیم علل زمینه‌ای ایجاد کننده بیماری نپردازد. با وجود این، گاها ممکن است در برخی موارد به منظور کاهش علائم خاص یا رفع عوارض مرتبط با نوروپاتی محیطی، جراحی در نظر گرفته شود. جراحی عمدتا برای موارد زیر انجام می‌شود:

  • رفع فشار از روی عصب: در برخی موارد فشردگی عصب توسط ساختارهای مجاور اعم از تومور، بافت اسکار یا در اثر تنگی فضای آناتومیکی، ممکن است باعث بروز نوروپاتی محیطی شود. از اینرو، در چنین مواردی به منظور کاهش فشردگی عصب با آزادسازی یا برداشتن فشار از روی اعصاب آسیب‌دیده، ممکن است جراحی انجام شود. عمدتا از این نوع رویکرد در شرایطی مانند سندرم تونل کارپال یا و درگیری اعصاب محیطی در اندام‌ها استفاده می‌شود
  • ترمیم یا بازسازی عصب: در مواردی که نوروپاتی محیطی ناشی از آسیب عصبی باشد، جراحی ترمیم یا بازسازی عصب در نظر گرفته می‌شود. این نوع جراحی معمولا در موارد خاص آسیب دیدگی عصب نظیر پارگی‌ عصب یا درگیری اعصاب محیطی در اندام‌ها انجام می‌شود و عمل جراحی در چنین مواردی موجب بازیابی عملکرد عصب و بهبود علائم می‌شود.
  • اصلاح ناهنجاری مفصل یا استخوان: بیماری نوروپاتی محیطی می‌تواند به ویژه در اندام تحتانی بدن منجر به ناهنجاری‌های (تغییر شکل) مفصلی یا استخوانی (برای مثال بیماری مفصل شارکو) شود. از اینرو، ممکن است به منظور اصلاح مفاصل آسیب دیده، بهبود عملکرد اندام و جلوگیری از ایجاد عوارض بیشتر، انجام عمل‌های جراحی نظیر فیوژن مفصل یا اصلاح ناهنجاری‌های استخوانی ضروری باشد.

نکات مراقبتی مربوط به بیمار

افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی می‌توانند با استفاده از تکنیک‌های خود‌مراقبتی، کنترل و مدیریت موثر وضعیت بیماری خود را بدست بگیرند. برخی از مهم‌ترین اقدامات خود‌مراقبتی که افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی باید انجام دهند عبارتند از:

  • مراقبت منظم از وضعیت پاها: به منظور جلوگیری از بروز عوارض، باید توجه زیادی به بهداشت پاهای خود داشته باشید. به طور روزانه، پاهای خود را از حیث هرگونه زخم، جراحت، تاول یا عفونت بررسی کنید. پاها را تمیز و خشک نگه داشته و به طور منظم مرطوب کنید (بجز بین انگشتان پا)، ناخن‌های پا را نیز به دقت کوتاه کنید.
  • محافظت از پاها: از کفش مناسب با کفی راحت برای پنجه پا استفاده کنید. از پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند و نوک تیز خودداری کنید. برای محافظت بهتر از پاها و کاهش فشار از روی پا می‌توانید از کفش و کفی طبی استفاده کنید.
  • مراقبت مناسب و صحیح از پوست: مرطوب نگه‌داشتن پوست از خشکی و ترک خوردن پوست جلوگیری می‌کند و می‌تواند احتمال عفونت را کاهش دهد. از قرارگیری در معرض گرما شدید در حمام یا قرار گرفتن در معرض مستقیم هوای سرد خودداری کنید.
  • پیروی از سبک زندگی سالم: به منظور تامین مواد غذایی که برای سلامتی عصب ضروری هستند باید رژیم غذایی سالم و متعادلی داشته باشید. وزن خود را کنترل کنید چرا که چاقی یا اضافه وزن می‌‎تواند فشار زیادی به عصب وارد کند. غذاهای غنی از پروتئین و منیزیم، غذاهای سرشار از ویتامین E و مواد غذایی حاوی اسیدهای چرب امگا 3 جزو سالم‌ترین رژیم غذایی هستند. برای بهبود گردش خون در بدن و تقویت سلامتی، طبق صلاحدید و دستور پزشک خود فعالیت بدنی منظمی داشته باشید.
  • کنترل و مدیریت درد: نوروپاتی محیطی می‌تواند درد مزمن را در پی داشته باشد. از اینرو، با مشاوره با پزشک معالج و با استفاده از استراتژی‌های مناسب مدیریت درد که شامل مصرف داروهای تجویزی، فیزیوتراپی، یا درمان‌های جایگزین مانند طب سوزنی یا تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) هستند، می‌توانید درد مزمن ناشی از این بیماری را کنترل کنید.
  • اجتناب از عوامل تشدید کننده علائم: فعالیت‌ها و عواملی که موجب تشدید علائم بیماری شما می‌شوند را شناسایی کرده و از آن‌ها اجتناب کنید. این موارد می‌تواند شامل اجتناب از قرار گیری در معرض دمای سرد، نشستن یا ایستادن‌های طولانی مدت، انجام حرکات تکراری یا مصرف بیش از حد مشروبات الکلی باشد.
  • کنترل قند خون: اگرچنانچه نوروپاتی محیطی شما مرتبط با دیابت باشد، کنترل سطح قند خون امری مهم و حائز اهمیت خواهد بود. از اینرو، سطح قند خون خود را به طور منظم کنترل کرده و به طور دقیق از توصیه‌های پزشک خود برای مدیریت دیابت پیروی کنید.
  • مدیریت و کنترل استرس را تمرین کنید: درد مزمن و مشکلات ناشی از نوروپاتی محیطی می‌تواند باعث افزایش سطح استرس فرد بیمار شود. از اینرو، باید در فعالیت‌های کاهش دهنده استرس و اضطراب از قبیل کلاس‌های مدیتیشن، یوگا یا هر فعالیت آرامش بخش دیگر شرکت کنید.

مراجعه مجدد به پزشک

افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی در موارد زیر حتما باید به پزشک مراجعه کنند:

  • در صورت تشدید ناگهانی علائم
  • تشدید درد نوروپاتی (درد عصبی)
  • گسترش درد یا سایر علائم به نواحی دیگر بدن
  • ایجاد زخم یا جراحت روی پا
  • داشتن تب، تورم یا سایر علائم نشان دهنده عفونت

چشم‌انداز درمان نوروپاتی محیطی

نوروپاتی محیطی معمولا بیماری خطرناکی نیست اما می‌تواند اثرات و عوارض مخرب متعددی را در زندگی فرد مبتلا داشته باشد. تاثیرات ناشی از نوروپاتی محیطی زمانی که فقط یک عصب یا گروه محدودی از اعصاب را درگیر کرده باشد چندان شدید نیستند اما به مرور زمان، با درگیر شدن عصب بیشتر، تاثیرات ناشی از این بیماری نیز تشدید می‌شوند.

چشم‌انداز درمان نوروپاتی محیطی تا حدودی به علائم بیمار بستگی دارد. درد عصبی ناشی از این بیماری معمولا جزو آزاردهنده‌ترین تاثیرات آن است که داروها یا روش‌های درمانی می‌توانند تا حد زیادی به تسکین این درد کمک کنند. علائم ناشی از آسیب دستگاه اعصاب خودمختار (اتونومیک) نیز جزو جدی‌ترین علائم هستند چرا که در این حالت عملکردهای حیاتی بدن درگیر می‌شود. در صورت عدم عملکرد صحیح سیستم عصبی خودمختار، ممکن است اثرات و عوارض بسیار شدید و گاها خطرناکی بروز کند.

مختل شدن اعصاب حسی و حرکتی نیز می‌تواند فرد را در انجام وظایف شغلی یا امورات روزمره نیز تا حد زیادی با مشکل روبرو کند. گاها نقایص مربوط به حفظ تعادل و هماهنگی اندام نیز می‌توانند مشکلاتی برای فرد بیمار ایجاد کنند. علائم حسی نیز می‌توانند مخرب باشند و درد یا عدم توانایی در کنترل ناحیه آسیب دیده نیز می‌تواند حین انجام کار با این اندام مشکل‌ساز شود.

اما درمان پزشکی قطعا می‌تواند موجب ایجاد تغییرات محسوس و بارزی شود. برخی از این روش‌های درمانی می‌توانند علائم ناشی از نوروپاتی محیطی را تا حدود زیادی کاهش داده یا به طور کامل رفع کنند. به طور کلی، پزشک معالج بهترین منبع اطلاعاتی در رابطه با چشم‌انداز درمانی نوروپاتی محیطی بوده و هر اقدامی که برای درمان این بیماری موثر باشد را ارائه خواهد داد.

تکنیک‌های جدید و پیشرفته برای درمان نوروپاتی محیطی

آخرین تحقیقات با تمرکز بر فرایند میلیناسیون انجام شده است. فرآیند پوشش دادن آکسون‌های هر نورون توسط میلین را میلیناسیون می‌نامند که این فرآیند همچنین، موجب بازیابی عملکرد سلول‌های شوان (سلول‌های دستگاه عصبی) و بازسازی عصب نیز می‌شود. در نوروپاتی‌های التهابی مانند سندرم گیلن باره (GBS) و پلی نوروپاتی دمیلینه التهابی مزمن (CIDP)، محققین با هدف جلوگیری از تاثیرات آنتی بادی‌ها، نقش سیستم ایمنی بدن در آسیب رساندن به اعصاب محیطی را بررسی می‌کنند.

مهندسی بافت، علمی است که با استفاده از سلول‌های افراد مبتلا به نوروپاتی، عیوب و نقص روند انتقال اجزای سلولی و تعاملات عصبی-عضلانی را بررسی کرده و این روش موجب دست‌یابی به درمان‌های جدید و پیشرفته برای نوروپاتی محیطی می‌شود.

همچنین طی تحقیقات جدید، محققین این حوزه بدنبال روشی برای مسدودسازی سیگنال‌های درد هستند تا از این طریق بتوانند درد نوروپاتیک (درد عصبی)، ضعف و سایر علائم مرتبط با بیماری نوروپاتی محیطی را رفع کنند.

عوارض نوروپاتی محیطی

نوروپاتی محیطی بسته به شدت و میزان پیشرفت این بیماری می‌تواند عوارض متعددی را در پی داشته باشد. برخی از شایع‌ترین عوارض ناشی از این بیماری عبارتند از:

  • از دست دادن حس: نوروپاتی محیطی می‌تواند در نواحی آسیب دیده و عمدتا دست یا پاها موجب از دست دادن حس شود. از دست دادن حس می‌تواند احتمال آسیب دیدگی فرد را افزایش دهد چرا که بیمار قادر به تشخیص تغییرات دمایی یا فشار ناحیه نخواهد بود. از اینرو، بی حسی در نواحی آسیب دیده ممکن است باعث شود تا زخم، جای سوختگی یا عفونت ناحیه را حس نکرده و این امر منجر به تاخیر در درمان مشکلات و بروز عوارض مضاعف احتمالی شود.
  • زخم و عفونت پا: از دست دادن یا کاهش حس در پاها و اختلال گردش خون ناحیه می‌تواند افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی را در معرض ایجاد زخم پا قرار دهد. این زخم‌ها احتمال عفونی شدن دارند و به دلیل آسیب وارده به عصب ناحیه و گردش خون ضعیف ممکن است روند بهبودی کندی داشته باشند. اگر چنانچه این زخم‌ها بدرستی درمان نشوند، ممکن است عفونت کرده و عوارض خطرناک و جدی‌تری نظیر سلولیت، ایجاد آبسه یا حتی قانقاریا را در پی داشته باشند.
  • زمین خوردن و جراحت ناشی از آن: نوروپاتی محیطی می‌تواند تعادل بدن، هماهنگی اندام و قدرت عضلانی را مختل کرده و این امر احمال زمین خوردن و آسیب ناشی از آنرا افزایش می‌دهد. ضعف عضلانی، بی حسی اندام و اختلال یا تغییر در حس عمقی (آگاهی از موقعیت اعضای بدن) مواردی هستند که می‌توانند حفظ تعادل و حرکت در سطوح ناهموار را برای بیمار دشوار کرده که این امر احتمال زمین خوردن و شکستگی اندام‌های بدن را افزایش می‌دهد.
  • اختلالات سیستم عصبی اتونومیک یا خودکار: بیماری نوروپاتی محیطی می‌تواند سیستم عصبی اتونومیک یا خودکار را که کنترل عملکردهای غیرارادی بدن اعم از ضربان قلب، فشار خون، هضم غذا و کنترل مثانه را بر عهده دارد، درگیر کند. از اینرو، نوروپاتی اتونومیک می‌تواند باعث ایجاد علائمی مانند سرگیجه، افت ارتواستاتیک فشارخون (افت فشار خون حین برخاستن)، مشکلات گوارشی (مانند یبوست یا اسهال)، مشکلات ادراری (مانند احتباس ادرار یا دفع بی اختیار ادرار) و اختلال در عملکرد جنسی شود.
  • بیماری مفصل شارکو: از جمله عوارض شدید نوروپاتی محیطی، بیماری مفصل شارکو است که به آن آرتروپاتی نوروپاتیک نیز گفته می‌شود. این بیماری بافت‌ها، استخوان‌ها و عمدتا مفاصل پا و مچ پا را درگیر می‌کند و به دلیل کاهش حس ناحیه و ضربه‌های مکرر یا فشاری که به روی مفاصل پا قرار دارد، فرد بیمار متوجه آسیب ناشی از آن نمی‌شود. از اینرو، به مرور زمان این مشکل می‌تواند منجر به تغییر شکل مفصل، عدم تعادل و درد مزمن شود.
  • تاثیرات منفی عاطفی و روانی: نوروپاتی مزمن محیطی می‌تواند تاثیرات عاطفی و روانی گسترده‌ای در زندگی فرد بیمار داشته باشد. درد مزمن، ناتوانی و محدودیت‌هایی که ناشی از ابتلا به این بیماری هستند می‌توانند منجر به اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی بیمار شده و کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند.

آیا نوروپاتی محیطی قابل پیشگیری است؟

آیا نوروپاتی محیطی قابل پیشگیری است؟

با تغییر بسیاری از عادات و همچنین تغییر سبک زندگی، می‌توان علائم نوروپاتی محیطی را کاهش داده و از بروز این بیماری جلوگیری کرد که این اقدامات شامل ورزش منظم، پیروی از رژیم غذایی سالم و متنوع و حفظ وزن سالم می‌شود.

سایر اقداماتی که می‌توانند در جلوگیری از ابتلا به نوروپاتی محیطی موثر باشند عبارتند از:

  • درمان پزشکی بیماری‌های زمینه‌ای اعم از دیابت که می‌توانند باعث ابتلا به نوروپاتی شوند.
  • کنترل منظم قند خون ضمن رعایت رژیم غذایی، ورزش منظم و مصرف داروهای تجویزی
  • خودداری از مصرف زیاد مشروبات الکلی
  • ترک کردن سیگار

پرسش‌های متداول

آیا می‌توان با وجود ابتلا به نوروپاتی محیطی، زندگی عادی و طبیعی داشت؟

نوروپاتی محیطی به ندرت می‌تواند بیماری کشنده‌ای باشد اما عدم درمان این بیماری ممکن است عوارض جدی در پی داشته باشد. عوارض ناشی از عدم درمان این بیماری می‌توانند امید به زندگی را در فرد بیمار تحت تاثیر قرار دهند اما با درمان مناسب، فرد می‌تواند زندگی عادی و طبیعی داشته باشد.

آیا امکان بهبودی کامل از نوروپاتی محیطی وجود دارد؟

عصب محیطی قابلیت بهبودی و ترمیمی بالایی دارند. حتی اگر درمان بیماری ماه‌ها طول بکشد، امکان بهبودی کامل از نوروپاتی محیطی وجود دارد. با وجود این، در برخی موارد ممکن است علائم بیماری کاهش یابد اما به طور کامل از بین نروند.

کدام افراد بیشتر در معرض ابتلا به نوروپاتی محیطی قرار دارند؟

عوامل تشدید کننده احتمال ابتلا به نوروپاتی محیطی عبارتند از:

  • دیابت
  • انجام حرکات تکراری
  • ارثی یا ژنتیکی بودن نوروپاتی
  • عدم تعادل هورمونی

آب و هوای مناسب برای بهبودی از نوروپاتی محیطی کدام است؟

آب و هوای گرم برای کاهش درد نوروپاتیک یا درد عصبی مناسب‌تر است. بنابراین، در طول درمان زمانی که از منزل خارج می‌شوید باید با استفاده از لباس مناسب بدن خود را گرم نگهدارید تا از نفوذ سرما به بدن جلوگیری کنید.

آیا ابتلا به نوروپاتی محیطی تاثیری بر عملکرد جنسی فرد می‌گذارد؟

بله، این بیماری قطعا می‎‌تواند بر عملکرد جنسی فرد تاثیرگذار باشد چرا که اعصاب محیطی که تحریک و عملکرد جنسی را کنترل می‌کنند، طی این بیماری آسیب دیده یا کارکرد آن‌ها مختل می‌شود.

آیا می‌توان به کمک روش‌های درمان کننده نوروپاتی محیطی، عملکرد جنسی خود را بازیابی کرد؟

ممکن است تاثیراتی که ناشی از این بیماری بر عملکرد جنسی اعمال شده را نتوان به طور کامل رفع کرد اما رویکردهای درمانی می‌توانند تا حدودی به بهبودی عملکرد جنسی کمک کنند.

آیا نوروپاتی محیطی نوعی بیماری مادام العمر و همیشگی است؟

با اینکه ممکن است این بیماری همیشگی و مادام العمر باشد اما می‌توان درد نوروپاتیک (درد عصبی) ناشی از آنرا را کاهش داده و حتی کنترل کرد.

آیا ممکن است باردار بودن موجب تشدید و بدتر شدن علائم نوروپاتی محیطی شود؟

در برخی از موارد، ممکن است علائم نوروپاتی محیطی پس از زایمان و به محض تثبیت سطح هورمون‌های بدن تسکین پیدا کنند و بدن به حالت قبل از بارداری برگردد اما این امر در مورد هر بیمار متفاوت بوده و بهتر است که در این رابطه با پزشک خود مشورت کنید.

آیا نوروپاتی محیطی نوعی بیماری پیشرونده است؟

نوروپاتی محیطی می‌تواند در برخی موارد بیماری پیشرونده‌ای باشد اما این امر به طور کلی به علل زمینه‌ای ایجاد کننده این بیماری و ویژگی‌های بدنی هر بیمار بستگی دارد.

آیا بیماری نوروپاتی محیطی بر مهارت یا توانایی رانندگی فرد تأثیر می‌گذارد؟

این بیماری به ویژه در مواردی که عملکرد حرکتی، هماهنگی اندام، توانایی حسی یا رفلکس عصبی فرد را درگیر کرده باشد، قطعا می‌تواند بر توانایی رانندگی فرد مبتلا تأثیرگذار باشد.

دکتر حمیده دهقانی
دکتر حمیده دهقانی

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و نوار عصب - عضله

-فارغ التحصیل پزشک عمومی سال ۹۲ از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و ورودی تخصص طب فیزیکی و توانبخشی سال ۹۴
-فارغ التحصیل تخصص در سال ۹۷ از دانشگاه علوم پزشکی ارتش

بیشتر بدانید
دکتر حمیده دهقانی
دکتر حمیده دهقانی

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و نوار عصب - عضله

-فارغ التحصیل پزشک عمومی سال ۹۲ از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و ورودی تخصص طب فیزیکی و توانبخشی سال ۹۴
-فارغ التحصیل تخصص در سال ۹۷ از دانشگاه علوم پزشکی ارتش

بیشتر بدانید

مقالات مرتبط

تماس با کلینیک